ĐỂ NUÔI DẠY CON THÀNH NGƯỜI SONG NGỮ (2)

Hiện tượng ngôn ngữ của trẻ gốc Việt ở nước ngoài nói chung là song ngữ, tam ngữ hoặc đa ngữ.

Nhà nghiên cứu bậc thầy của ngành này là Giáo sư Jim Cummins thuộc trường Đại học Toronto, Canada, là đất nước có chính sách “xã hội ngôn ngữ phức hợp” có thể hiểu nôm na là chủ nghĩa đa dân tộc, đa ngôn ngữ, đa văn hoá. Theo đó, xã hội Canada trân trọng tiếng mẹ đẻ của các dân tộc thiểu số đang cộng sinh, vì tiếng mẹ đẻ và văn hoá mẹ đẻ là yếu tố hình thành nên identity của trẻ, mình tạm gọi nó là bản sắc cá nhân của trẻ. Bản sắc cá nhân này giúp tạo sự tự tin về nguồn gốc của bản thân, đặc điểm nhận diện của bản thân, v.v từ đó trẻ có thể thoải mái hoà nhập cùng với xã hội bản địa và những dân tộc khác.

Ngành nghiên cứu song ngữ đã được hơn 50 năm tuổi. Ở Nhật, nổi tiếng trong ngành nghiên cứu Giáo dục song ngữ là Giáo sư Nakajima Kazuko (Đại học Toronto, Đại học Nagoya); Giáo sư Majima Junko (ĐH Osaka),…

Sau đây mình xin ghi lại 1 số khái niệm:

1/. Tiếng mẹ đẻ:

– là tiếng trẻ tiếp xúc và ghi nhớ đầu tiên (chính là TV)

– là tiếng trẻ có thể sử dụng lưu loát nhất (ban đầu là TV và sau đó sẽ đổi thành TN)

– là tiếng trẻ sử dụng thường xuyên nhất (ban đầu là TV và sau đó sẽ đổi thành TN)

– là tiếng đại diện cho lòng tự hào về nguồn gốc của bản thân của trẻ (ko j khác là TV)

Theo những tiêu chí này thì việc quyết định xem TV và TN đâu là tiếng mẹ đẻ thì rất là nhập nhằng. Tuy nhiên, nói TV là tiếng mẹ đẻ của trẻ gốc Việt là ko sai (theo gạch đầu dòng 1 và 4)

2/. Song ngữ: là 1 người có thể sử dụng được 2 ngoại ngữ, (tương tự cho đa ngữ). Tuy nhiên, song ngữ được phân loại như sau:

– Theo trình độ đạt thành: (xem ảnh minh hoạ)

song ngữ quân bình (cả hai ngôn ngữ đều giỏi như người bản xứ – đây chính là trường hợp thường thấy ở con lai),

song ngữ mất quân bình (1 ngôn ngữ giỏi như bản xứ, 1 ngôn ngữ tàm tạm hoặc bít 1 ít – ví dụ là chính các mẹ chúng mình đây),

khiếm ngữ (là cả 2 ngôn ngữ đều ko đạt được đến trình độ tối thiểu ở độ tuổi tương ứng – đây chính là sự khiếm khuyết về ngôn ngữ, chậm phát triển ngôn ngữ, rối loạn ngôn ngữ)

– Theo thời gian hình thành song ngữ

Song ngữ đồng thời: là trẻ đồng thời tiếp thu cả hai ngôn ngữ trong quá trình phát triển. Ví dụ: trẻ con lai, bố dùng tiếng của bố, mẹ dùng tiếng của mẹ để giao tiếp với trẻ. Trường hợp này song ngữ được ký hiệu là La + Lb

Song ngữ không đồng thời: ví dụ: trẻ sinh ở VN và sang Nhật sau 3 tuổi trở lên, trẻ có bố mẹ VN sinh ra ở Nhật, nhưng ko đi nhà trẻ trước 3 tuổi, và ở nhà bố mẹ sử dụng TV với trẻ. Trường hợp này song ngữ được ký hiệu là L1 + L2. Chúng ta gọi đó là NGÔN NGỮ THỨ NHẤT và NGÔN NGỮ THỨ HAI

– Phân loại theo 4 kỹ năng ngôn ngữ: (xem ảnh minh hoạ)

Song ngữ thiên về nghe hiểu : nghĩa là trẻ nghe thì hiểu nhưng ko đáp lại bằng TV, ko biết đọc, ko biết viết TV đây chính là các con của chúng mình đây.

Song ngữ thiên về nghe nói: cũng là con của chúng mình luôn đấy

Song ngữ thiên về đọc viết.

– Ngoài ra còn có nhiều tiêu chí dùng để phân loại song ngữ, nhưng ít quan trọng nên mình xin bỏ qua.

3/. Ngôn ngữ kế thừa: là ngôn ngữ trẻ nhận được từ bố mẹ. Ví dụ: trẻ VN lúc nhỏ giỏi TV, hoặc giỏi cả hai TV và TN. Nhưng khi bắt đầu học lớp 1, thì học bằng TN, đọc sách, vui chơi, xem tivi, trò chuyện với bạn….. tất cả đều bằng TN, thì đến 1 lúc nào đó TN sẽ phát triển vượt lên TV rất nhiều. Khi này TV đã chuyển từ vị trí tiếng mẹ đẻ sang tiếng kế thừa.

Kết hợp với những lý thuyết về song ngữ, mình mạo muội suy ra:

Con có bố mẹ Việt, sinh ra tại Nhật, đi nhà trẻ từ 5-6 tháng tuổi có thể được xếp vào loại song ngữ phát triển đồng thời do đó hoàn toàn có thể cho bé tiếp thu cùng lúc cả 2 ngôn ngữ, thậm chí là nhiều hơn (nhưng tuỳ theo từng trẻ)

Đối với những bé sinh ra ở VN và sang Nhật sau 3-4-5 tuổi nghĩa là TV đã hoàn thiện ĐỘ TUỔI VÀNG ĐỂ HÌNH THÀNH SONG NGỮ là từ 4-9 tuổi, với điều kiện vẫn duy trì và phát triển tiếng TV vì đó là ngôn ngữ gốc, độ tuổi này trẻ học nhanh nhưng dễ quên, do vậy việc giúp trẻ hình thành song ngữ quân bình cũng khó khăn hơn. Ngôn ngữ trẻ tiếp thu được từ khi sinh ra cho tới khoảng 9tuổi thì sẽ khó quên hơn, và cũng giúp ích cho trẻ trong việc học tập ngôn ngữ mới.

Vậy làm cách nào để giúp con của chúng mình trở thành NHỮNG EM BÉ SONG NGỮ?

– Là ĐỌC SÁCH CHO CON NGHE và tương tác với con mỗi ngày.

Tuy nhiên, chúng mình cũng cần chú ý đừng để con rơi vào tình trạng khiếm ngữ, việc không phát triển đúng mực, đến nơi đến chốn chính là nguyên nhân dẫn đến khiếm ngữ.

Tham khảo:

「バイリンガル教育の方法ー12歳までに親と教師ができること」- Nakajima Kazuko